صراط مستقیم در قرآن

پرسش. معنا و مراد از صراط مستقیم در قرآن چیست؟


 آن گونه که از بررسی آیات قرآن مجید بر می آید صراط مستقیم همان آئین خدا پرستی و
دین حق و پایبند بودن به دستورات خدا است. چنانکه در سوره انعام آیه ۱۶۱ می خوانیم:
«قُلْ إِنَّنِی هَدَانِی رَ‌بِّی إِلَىٰ صِرَ‌اطٍ
مُّسْتَقِیمٍ دِینًا قِیَمًا مِّلَّةَ إِبْرَ‌اهِیمَ حَنِیفًا وَمَا کَانَ مِنَ
الْمُشْرِ‌کِینَ؛ بگو خداوند مرا به صراط مستقیم هدایت کرده: به دین
استوار، آئین ابراهیم که هرگز به خدا شرک نورزید.»


در اینجا دین ثابت و پا بر جا و آئین توحیدی ابراهیم و نفی هر گونه شرک به عنوان
صراط مستقیم معرفی شده که این جنبه عقیدتی را مشخص می کند.


اما در سوره یس آیه ۶۰ و ۶۱ چنین می خوانیم: «أَلَمْ
أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یَا بَنِی آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّیْطَانَ إِنَّهُ
لَکُمْ عَدُوٌّ مُّبِینٌ وَأَنِ اعْبُدُونِی  هَـٰذَا صِرَ‌اطٌ مُّسْتَقِیمٌ؛
ای فرزندان آدم مگر با شما پیمان نبستم که شیطان را پرستش نکنید (به دستورات او عمل
ننمائید) و مرا پرستش کنید، این همان صراط مستقیم است.»


در اینجا به جنبه های عملی آئین حق اشاره شده که نفی هر گونه کار شیطانی و عمل
انحرافی است.


و به گفته قرآن در سوره آل عمران آیه ۱۰۱ راه رسیدن به صراط مستقیم پیوند و ارتباط
با خدا است «وَمَن
یَعْتَصِم بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلَىٰ صِرَ‌اطٍ مُّسْتَقِیمٍ؛
و هر کس به خدا تمسک جوید، قطعاً به راه راست هدایت شده است».


ذکر این نکته نیز لازم به نظر می رسد که راه مستقیم همیشه یک راه بیشتر نیست؛ زیرا
میان دو نقطه تنها یک خط مستقیم وجود دارد که نزدیک ترین راه را تشکیل می دهد.



بنابر این اگر قرآن می گوید صراط مستقیم، همان دین و آئین الهی در جنبه های عقیدتی
و عملی است به این دلیل است که نزدیک ترین راه ارتباط با خدا همان است. و نیز به
همین دلیل است که دین واقعی یک دین بیشتر نیست «

إِنَّ الدِّینَ عِندَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ؛
دین در نزد خدا اسلام است»، (آل عمران، آیه ۱۹).


البته اسلام معنی وسیعی دارد که هر آئین توحیدی را در هر عصر و زمان که رسمیت داشته
و با آئین جدید نسخ نشده است شامل می شود.


و آنچه مفسران در این زمینه معنای صراط نقل کرده اند همه در واقع به یک چیز باز می
گردد:


بعضی آن را به معنی اسلام، بعضی به معنی قرآن، بعضی به پیامبر و امامان راستین، و
بعضی آن را به آئین الله که جز آن را قبول نمی کند، تفسیر نموده اند.


تمام این معانی بازگشت به همان دین و آئین الهی در جنبه های اعتقادی و عملی می کند.


همچنین روایاتی که در منابع اسلامی در این زمینه وارد شده و هر کدام به زاویه ای از
این مساله اشاره کرده همه به یک اصل باز می گردد.


از جمله: از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) چنین نقل شده: «...الصِّرَاطَ
الْمُسْتَقِیمَ صِرَاطَ الأَنْبِیَاءِ، وَهُمُ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللهُ عَلَیْهِمْ؛؛
صراط مستقیم راه پیامبران است و همانها هستند که مشمول نعمتهای الهی شده اند.»



از امام صادق (علیه‌السلام) می خوانیم که در تفسیر آیه
«اهدنا الصراط المستقیم»، فرمود: «الطریق
و معرفة الامام:
منظور راه و شناخت امام است.»


و نیز در حدیث دیگری از همان امام نقل شده: «و
الله نَحنُ الصراطُ المُستَقیم:
به خدا سوگند مائیم صراط مستقیم.»


در حدیث دیگری باز از همان امام می خوانیم که فرمود:« صراط مستقیم، امیر مؤمنان علی
(علیه السلام) است.»


مسلم است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و علی (علیه‌السلام) و ائمه اهلبیت
(علیهم‌السلام) همه به همان آئین توحیدی خدا دعوت می کردند، دعوتی که جنبه های
اعتقادی و عملی را در بر می گرفت.

https://www.porseman.com/article/