چگونه بیابان ها ایجاد شده‌اند و آیا راهکاری برای بیابان زدایی وجود دارد؟ با ما در این مقاله همراه باشید تا در مورد این موضوع بیشتر بدانید!

طبق تحقیقات اخیر پژوهشگران عواملی همانند عدم استفاده درست از شیوه‌های آبیاری، گسترش دامپروری و رشد بی رویه و غیر اصولی باغات و کاشت فرآورده‌هایی که به آب فراوان نیاز دارند، می‌توانند سبب افزایش سطح بیابان ها شوند. هر ساله در جهان به دلیل بیابان زایی، به طور مستقیم ۵۰ میلیارد دلار به زمین‌های کشاورزی خسارت وارد می‌شود.

باید بدانید که امروزه یک سوم کشور‌های جهان یعنی حدود ۱۱۰ کشور (یک ششم جمعیت دنیا و سه چهارم زمین های خشک دنیا) در معرض بیابانی شدن قرار دارند که سرانه بیابانی شدن در ایران حدود ۴۳۰۰ مترمربع  می باشد و سرانه بیابانی شدن در دنیا  ۲ هزار متر مربع است.

تفاوت بیابان و کویر در چیست؟

بیابان (به انگلیسی: Desert) به نواحی خشک و کم باران اطلاق می‌شود. در بیابان ها به دلیل بخار شدن آب و بارندگی کم، آب‌های زیرزمینی  بیش از ۱۰۰ متر پایین تر از سطح زمین قرار دارند.

بیابان های معروف جهان عبارتند از: بیابان لوت، بیابان سونورا، بیابان قره قوم، بیابان کالاهاری، بیابان بزرگ ویکتوریا، بیابان کیدم دپرشین و بیابان موهاوی.

کویر به منطقه‌ای اطلاق می‌شود که به دلیل حرارت بسیار زیاد خورشید، به نمک زار تبدیل شده باشد. در کویر آب های زیرزمینی حدود ۲۰ تا ۱۰۰ متر پایین تر از سطح زمین قرار دارند.

کویرهای معروف جهان عبارتند از: کویر طبس، کویر ابرقو، کویر حاج علی قلی، کویر مر نجاب و قسمت هایی از بیابان لوت.

تفاوت بیابان زایی و بیابان زدایی چیست؟

بیابان زایی (به انگلیسی: Desertification) پدیده‌ای است که توسط عملکردهای نادرست بشر در طبیعت به وجود می‌آید. این پدیده از تخریب خاک در نواحی خشک و نیمه خشک و نیمه مرطوب به وجود می‌آید.

بیابان زدایی (به انگلیسی: Non-Desertification) به معنی جلوگیری از بیابانی شدن می‌باشد. در این پدیده روش هایی جهت افزایش پوشش گیاهی و ممانعت از تخریب خاک صورت می‌گیرد.

روز جهانی بیابان زدایی، روز بیداری وجدان ها

روز جهانی مبارزه با بیابان زایی (به انگلیسی:Word Day to Combat Desertification ) هر ساله در ۱۷ ژوئن در کل دنیا گرامی داشته می‌شود. باید بدانید که این روز جهت افزایش سطح آگاهی مردم درباره اقدامات جهانی کشورها در مورد بیابان‌زدایی، مقابله با تخریب‌زمین و خشکسالی، حدود ۲۳ سال پیش نامگذاری شده است.

عواملی که منجر به بیابان زایی می‌شوند!

کشاورزی
 برخی از کشاورزان آگاهی های لازم جهت پرورش محصولات خود ندارند و به طرز چشمگیری ازکودها و سموم شیمیایی استفاده می‌کنند، بدین صورت مواد مغذی درون خاک را از بین می‌برند که این روند نیز باعث بیابان زایی می‌شود.

تغییرات آب و هوایی
 تغییرات آب و هوا نقش بسیاری در بیابان زایی ایفا می‌کند. هر چه هوا گرم تر می‌شود، خشکسالی نیز بیشتر می‌شود و به دنبال آن نیز بیابان زایی بیشتر و اثرات آن مخرب تر می‌گردد. متأسفانه باید بگوییم ممکن است جمعیت برخی از مناطق بر اثر تغییرات آب و هوایی مجبور به مهاجرت شوند.

 جنگل زدایی
همانگونه که با افزایش پوشش گیاهی، بیابان زدایی آغاز می‌شود، باید بدانید که به دنبال جنگل زدایی نیز بیابان زایی رخ می‌دهد.

شهرنشینی و توسعه زمین
تبدیل نابخردانه‌ی زمین ها به اراضی کشاورزی و دامداری، ویلاسازی و… به اکوسیستم آسیب جدی وارد می‌کند و تنوع زیستی را به خطر می‌اندازد. با نزدیک تر شدن شهرها به یکدیگر، محل رشد گیاهان کوچکتر شده و بیابان زایی رخ می‌دهد.

چرای زیاد
شخم زدن اراضی در جهت شیب و چرای بیش از حد دام ها از دلایلی می‌باشد که سبب کاهش مراتع، عدم رشد دوباره گیاهان و همچنین عامل اصلی پدیده بیابان زایی است.

آیا می دانید!

• سومین مسئله مهم سیاره ما بعد از تغییر اقلیم و کمبود آب، بیابان زایی است.
• آشکارترین اثر بیابان‌زایی علاوه بر افزایش فقر، نابودی حدود ۳ میلیارد هکتار از مرتع های دنیا (۷۳ درصد کل مراتع جهان) می‌باشد.
• حدود ۸۶ هزار هکتار از زمین های عراق در بین النهرین از مسیر حاصلخیزی و کشت خارج شده و به دلیل داشتن خاک های ریز و رسی تبدیل به منبع انتشار گرد و غبار شده اند.
• کشور ما جهت رسیدن به بیابان زدایی متعادل باید حدود ۷٫۵ میلیون هکتار از اراضی خود را از بیابانی شدن نجات دهد!
• سالانه در کشور ما حدود یک میلیون هکتار از زمین های قابل استفاده نابود می‌شوند که به بیابانی شدن اراضی کشور کمک می‌کند.
• بیشتر شدن سیل ها و همچنین طوفان های شدید نتیجه بیابان زایی و روش های نادرست و بی رویه بهره برداری از منابع طبیعی می‌باشد.

۱۲ درخت و گیاهی که نقش بسزایی در بیابان زدایی دارند!

۱- بنه

۲- کنار

۳- کهور

۴- سمر

۵- کرت

۶- کوهنگ

۷- سلم

۸- اکالیپتوس

۹- اقاقیا

۱۰- کاسیا

۱۱- کرتکی

۱۲- رمیلک

جهت مقابله با بیابان زایی بهترین و مؤثرترین راه حل، کاشت درختان و گیاهان مقاوم و متناسب با مناطق خشک می‌باشد، نه مالچ پاشی نفتی!

راهکارهایی جهت بیابان زدایی

کاشت درختان بیشتر: ریشه درختان خاک را در کنار هم نگه می‌دارد و به کاهش فرسایش خاک در اثر باد و باران کمک می‌کند.

بهبود کیفیت خاک: کشت محصولات زراعی به روش کشاورزی پایدار کیفیت خاک را بهبود می‌بخشد و از فرسایش آن جلوگیری می‌کند.

روی آوردن به گیاهخواری: شما می‌توانید با کم کردن تقاضای خود جهت مصرف گوشت از چرای دام ها و از بین رفتن پوشش گیاهی جلوگیری کنید.

پیشگیری از تخریب زمین ها: جهت بیابان زدایی دولت می تواند با در نظر گرفتن جریمه های سنگین از تخریب زمین ها توسط مردم جلوگیری کند. همچنین برای زمین های تخریب شده نیز حتماً باید برنامه های اصلاحی در نظر بگیرد. باید بدانید که سالانه دوستداران محیط زیست و منابع طبیعی هزینه های بسیاری جهت حفاظت از جنگل ها و حوزه های آبخیز پرداخت می‌کنند ولی متأسفانه این تلاش ها تاکنون بی فایده بوده است و همواره دشمنان محیط زیست بر سرعت تخریب می افزایند.

مدیریت مصرف آب: دولت می‌تواند در فصول بارندگی آب را در سدها ذخیره کرده و در فصول کم آب و خشک، آب ذخیره شده را جهت آبیاری محصولات زراعی در اختیار مردم قرار دهد.

متأسفانه کشور ما با داشتن دو کویر بزرگ قابلیت زیادی جهت بیابانی شدن دارد که با عملکردها و تصمیمات نامناسب دولت، بیابان های ایران نسبت به ۵۰ سال گذشته افزایش چشم گیری داشته اند.

خوشبختانه کشور عربستان با داشتن دو کویر بزرگ قابلیت زیادی جهت بیابانی شدن دارد، با توجه به این موضوع کشور عربستان می‌خواهد از پتانسیل کویرها و بیابان ها به نفع خودش استفاده کند. آنها هم اکنون با مشارکت یک شرکت ژاپنی شروع به ساخت بزرگ‌ترین نیروگاه خورشیدی جهان با ظرفیت ۲۰۰ گیگاوات کرده‌اند.

سخن آخر

به اعتقاد ما لحاظ کردن موارد زیر در دستور کار مسؤلین و مردم به صورت برنامه های دراز مدت و کوتاه مدت، می‌تواند جهت مدیریت بیابان زدایی تآثیر بسزایی داشته باشد:

۱- گسترش اطلاعات و آموزش نظام‌های مراقبتی به مردم بومی در جهت بیابان زدایی با تکیه بر مدیریت آثار خشکسالی و بیابان‌زایی

۲- جلوگیری از نابودی زمین به وسیله حفاظت از خاک، جنگل کاری و احیای جنگل‌ها و مراتع

۳- ارتقاء سطح زندگی مردم بومی جهت جلوگیری از بیابان زایی

۴- برنامه ریزی در جهت بیابان زدایی و لحاظ کردن آن‌ها در طرح‌ها و برنامه‌های توسعه‌ی ملی و طرح‌های ملی زیست محیطی

کره زمین مکانی است که ما انسان ها در آن متولد شده و رشد کرده ایم. باید بدانید که کوچکترین آسیب به این کره، حیات همه جانداران را از هر جهت تحت تأثیر قرار می‌دهد و حتی ممکن است به مرگ و میر آنها منجر شود. پس همه ما در برابر این زیستگاه مسؤلیم و باید با جان و دل از آن محافظت کنیم.

https://eafworld.com/how-to-desert/